Menu
ingeklapt

De chat is beschikbaar van maandag tot en met vrijdag tussen 13:00 en 16:00 uur. Is de chat offline? Stel uw vraag via ons contactformulier.

Een pagina uit de notulen van de Classis Nijmegen in 1598Classis, acta, visitatieboeken, traktementen, beroeping, synode, pastoriegoederen. Wie de archieftoegang van de Classis Nijmegen van de Nederlandse Hervormde Kerk raadpleegt, komt deze termen tegen. Als je deze horde neemt, krijg je historische informatie voorgeschoteld die niet alleen van belang is voor kerkgeleerden en -historici, maar ook voor onder andere streekhistorici en genealogen. Reden om aandacht te schenken aan het archief van de Classis Nijmegen is het feit dat dit bestand sinds kort onder onze gratis scannen-op-verzoek-service valt.

Wat is een classis?

Een classis is een overleg van afgevaardigden van protestantse kerkgemeenten in een regio. Het is het eerste kerkelijke bestuursniveau boven de kerkelijke gemeente. In het archief van de Classis Nijmegen vinden we nogal wat acta. Dat zijn de notulen van de vergaderingen van de classis. In die vergaderingen kwamen van allerlei zaken ter sprake, zoals twispunten op religieus gebied, het beheer van kerkelijke eigendommen, benoemingen van kerkmedewerkers, verslagen van bezoeken (visitaties). De benoeming (in de protestantse kerk genoemd: beroeping) van predikanten en de aanstelling van schoolmeesters kunnen van belang zijn voor genealogen en ge├»nteresseerden in de geschiedenis van hun plaatselijke kerkgemeente. 

Twistpunten op religieus gebied 19e-eeuwse afbeelding van de Stevenskerk in Nijmegen

Een voorbeeld. De omschrijving van inventarisnummer 47 in het archief van de Classis Nijmegen I luidt: "Handelingen van de Synode van Zuidholland over de Remonstranten, 1619-1777, bijeenverzameld in 1778."  Achter dit inventarisnummer gaat een belangrijk stuk Nederlandse geschiedenis schuil. De vrijzinnige Remonstranten verzetten zich aan het begin van de 17e eeuw tegen de strikte opvattingen van Calvijn en bindende belijdenisgeschriften van de dominante Nederduits Gereformeerde Kerk in de jonge Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Dat was tegen het zere been van de orthodoxe protestanten. De Synode van Dordrecht in 1618-1619 wijdde zich aan de tegenstelling tussen de Remonstranten en orthodoxen (Contra-Remonstranten). De Synode verwierp de opvattingen van de Remonstranten. Het gevolg was dat veel Remonstranten uitweken naar veiligere oorden of onderdoken. Op de achtergrond speelde een machtsstrijd tussen degenen die vrede wilden met Spanje (waaronder Remonstranten en raadspensionaris Johan van Oldenbarnevelt) en degenen die de oorlog wilden voortzetten (waaronder prins Maurits en de Contra-Remonstranten). De remonstrantse kwestie vond plaats tijdens het Twaalfjarig Bestand van de Tachtigjarige Oorlog. Een en ander leidde tot de onthoofding van raadspensionaris Johan van Oldenbarnevelt, die uit was op vrede met Spanje. De Remonstranten hebben in de Republiek enkele eeuwen gebruik moeten maken van schuilkerken. 
Uiteraard staat deze complexe geschiedenis hier kort door de bocht beschreven. Maar vaak is enige historische achtergrondkennis nodig om betekenisvolle archiefstukken op hun waarde in te schatten. Vermoedelijk zijn er in de acta van de Classis Nijmegen woorden aan deze belangrijke vaderlandse episode besteed. 
Meer informatie over deze geschiedenis vind je onder andere op Wikipedia en op de website van de Remonstrantse Broederschap

Wie belangstelling heeft kan gratis scans aanvragen van documenten (ouder dan 110 jaar) uit de archieven van Classis Nijmegen I en Classis Nijmegen II. Hoe dat precies in zijn werk gaat, lees je hier.

Afbeelding boven: de eerste pagina uit de notulen van de Classis Nijmegen, 1598. Bron: Gelders Archief 034-1-0005, permalink.

Afbeelding onder: De Stevenskerk in Nijmegen in 1865. De Stevenskerk is sinds 1591 een protestantse kerk. Bron: Gelders Archief 1554 - 1505-XI-73-0008, J.C. Greive Jr., Public Domain Mark 1.0 licentie, https://bit.ly/3kkaeKP