Menu
ingeklapt

De chat is beschikbaar van maandag tot en met vrijdag tussen 13:00 en 16:00 uur. Is de chat offline? Stel uw vraag via ons contactformulier.

Rekening van overste-rentmeester Alphert Schimmelpenninck over 1460-1466, aanwezig in het hertogelijk archief. ‘Iemand de rekening presenteren’ ervaar je niet meteen als een gezellige uitdrukking. De rekening speelt toch een belangrijke rol in het begrijpen van het (regionale) verleden. We lichten dat hier toe.

Betekenis

Het Lexicon van Nederlandse Archieftermen, het beroepswoordenboek van archivarissen, noemt twee soorten rekeningen:
1. een geschreven stuk, waarin een ambtenaar of medewerker inkomsten en/of uitgaven over een bepaalde periode of voor een bepaalde zaak verantwoordt;
2. een nota van de prijs van geleverde goederen of van verrichte werkzaamheden (een factuur of declaratie).
Wij laten hier een licht schijnen over de rekening zoals bedoeld onder 1.

Loon van een minstreel

Een periodiek overzicht van inkomsten en uitgaven van een regio, organisatie of landgoed kan inzicht geven in wat er gedurende die periode gebeurde. Een voorbeeld uit het hertogelijk archief.
De hertog van Gelre had rentmeesters in dienst die (delen van) zijn domeinen en landgoederen beheerden en de inkomsten en uitgaven van zijn bestuur en hof bijhielden. Deze rentmeesters presenteerden periodiek de rekening aan de hertog. Die hoorde de rekening af. Algemeen directeur Fred van Kan speculeert speels over ‘afhoren’, dat de rentmeesters de rekeningen voorlazen, terwijl de hertog luisterde, toelichting op bepaalde posten vroeg en uiteindelijk zijn goedkeuring (of niet) gaf.
Wat staat er bijvoorbeeld in die hertogelijke rekeningen? Dat loopt uiteen van de opbrengsten van veer- en pachtrechten, de uitgaven voor de restauratie van een kasteel, het betalen van losgeld, de kosten van paarden en reiskleding tot de uitgaven voor de hertogelijke keuken, proviand en het loon van een minstreel (een hofartiest). Ook liet de hertog aparte rekeningen voor speciale projecten of kwesties opstellen, bijvoorbeeld van krijgshandelingen of veroveringen. Geregeld zitten er bij de rekeningen bijlagen, die extra informatie geven, zoals kwitanties (bonnetjes) of ondertekende verklaringen. 
Ga naar de archieftoegang van de graven en hertogen van Gelre en Zutphen.

Tip:
R.C.M. Wientjes, oud-medewerker van het Gelders Archief, transcribeerde de rekening van Wernerus van Deventer (1342-1343) die zich in het hertogelijk archief bevindt (Kijk op 0001-5319).

Andere bronnen

Rekeningen vind je niet alleen in het hertogelijk archief. Je komt ze tegen in de archieven van de provincie, gemeenten, waterschappen, landgoederen, grondbeherende en andere organisaties. Zo vallen bijvoorbeeld de jaarrekeningen van de gemeenten (ouder dan 110 jaar) in het archief van Gedeputeerde Staten onder onze gratis scannen-op-verzoek-service. Dat geldt bijvoorbeeld voor de jaarrekeningen van de gemeente Aalten van 1861-1870. Gedeputeerde Staten moesten de gemeentelijke jaarrekeningen goedkeuren.

SamenvattingVoorblad van de rekening van overste-rentmeester Alphert Schimmelpenninck over 1460-1466, aanwezig in het hertogelijk archief.

Rekeningen lijken misschien een wat taaie historische bron om te gebruiken, maar ze bevatten erg veel informatie over het regionale verleden. Wat vonden heersers, besturen of organisaties belangrijk? Waar gaven ze hun geld aan uit? Waar verdienden ze aan?

Afbeeldingen
Boven: Rekening van overste-rentmeester Alphert Schimmelpenninck over 1460-1466, aanwezig in het hertogelijk archief. Bron: Gelders Archief 0001-3023.
Onder: Idem, het voorblad van deze rekening.