In september 1944 probeerden de geallieerden tijdens Operatie Market Garden de Rijnbrug bij Arnhem te veroveren. Na hevige gevechten moesten de Britten zich overgeven. De slag had grote gevolgen voor de bevolking: Arnhem werd geëvacueerd en geplunderd. Veel mensen kennen het verhaal van de Slag om Arnhem via familieverhalen, boeken of de beroemde film uit 1977. Maar er zijn ook minder bekende verhalen. Eén daarvan gaat over de Nederlandse dubbelspion Lindemans die wordt beschuldigd van het verraden van Operatie Market Garden aan de Duitse autoriteiten. Hoe zit dit?
Christiaan Lindemans, alias ‘King Kong’, werd vanwege zijn grote gestalte en lawaaierige inborst al in zijn jeugd vergeleken met de aap uit de bekende film. Tot aan de Nederlandse capitulatie voorzag hij de Britse geheime dienst van informatie over scheepsbewegingen in de Rotterdamse haven, maar in juli 1940 werd hij chauffeur van benzinetransporten voor de Duitse Luftwaffe in Frankrijk. Lindemans raakte hierdoor betrokken bij het Franse verzet en werd vanwege deze betrokkenheid in december 1941 door de Duitsers kort vastgezet. Na zijn vrijlating keerde hij in 1942 terug in Rotterdam en trad in dienst bij de Duitse staatsbouwonderneming Organisation Todt. Als iemand die arbeidskrachten wierf en naar de Franse havenstad Cherbourg begeleidde, hielp hij mee om een vluchtroute op te zetten naar Spanje. Zo hielp hij in 1943 Kas de Graaf, lid van verzetsgroep CS-6, om Groot-Brittannië te bereiken. De Graaf werd onderdeel van de staf van prins Bernhard.
In 1944 werden de broer en vrouw van Lindemans gevangen genomen door de bezetter. Om hen vrij te krijgen moest Lindemans voor de Abwehr, de contraspionagedienst van het Duitse leger, werken. Hij verried hierbij verschillende verzetsmensen. Toch bleef hij ook actief binnen het Nederlandse verzet en zijn band met Kas de Graaf zorgde ervoor dat hij zich ook binnen de entourage van prins Bernhard kon bewegen. Lindemans hoorde over Operatie Market Garden en vertelde hierover bij de Abwehr in Driebergen. Het Duitse leger geloofde hem echter niet. Hierdoor had zijn ‘verraad’ geen gevolgen. Later groeide het wantrouwen waardoor hij op 28 januari 1944 werd gearresteerd. In 1946 werd hij dood in zijn cel gevonden.
Na de Tweede Wereldoorlog laaide de discussie over Lindemans en de rol van de prins op. Heeft het hoofdkwartier van de prins steken laten vallen en is hierdoor de gehele operatie in gevaar gebracht? Er kwam zelfs aandacht voor de zaak binnen de Parlementaire Enquêtecommissie Regeringsbeleid 1940 – 1945. Er werd geconcludeerd dat Lindemans geen mededelingen in Driebergen had gedaan over het aanstaande offensief van de geallieerden, Lindemans door de Engelsen naar Nederland was gestuurd en het hoofdkwartier van Bernhard pas bezocht nadat de geallieerde aanval al was begonnen. Deze bevindingen werden in 1955 in grote lijnen gestaafd door luitenant-kolonel Theodoor Alexander Boeree. De aantekeningen en documenten van deze kenner van de Slag om Arnhem worden door het Gelders Archief bewaard (onder toegangsnummer 2171).
In deze toegang (inventarisnummer 36) is ook een verslag te vinden van het gesprek dat Boeree had met Kas de Graaf over hoe de arrestatie van Lindemans:
‘Het samenzijn met Chris werd voor de Graaf bijna een fysieke marteling. Tot nu toe had hij vermoed dat L. een dubieuze figuur was, maar nu had hij zekerheid dat hij met een doortrapt spion te maken had, die als altijd gewapend zou zijn en hij had de reputatie in geval van nood vlug en feilloos te schieten. Traag verliepen de kwartieren en de Graaf moest een gesprek bedenken, praten over koetjes en kalfjes terwijl Chris al herhaaldelijk informeerde welke belangrijke opdrachten men hem wilde geven. Voor niets ter wereld mocht KK begrijpen dat dit alles een valstrik was. Eindelijk hoorde de Graaf gestommel van een aantal personen op de gang. De kamer had twee deuren en toen deze gelijk open gingen greep de Graaf naar zijn pistool, richtte het op L. en zei: steek je handen maar op, je begrijpt dat het afgelopen is. Daar de handboeien voor L’s polsen te klein waren, werden zijn handen met een sterk touw op zijn rug samengebonden’.
De conclusies van de Parlementaire Enquêtecommissie en Boeree kon de ophef niet wegnemen. Integendeel, er zijn diverse boeken met verschillende invalshoeken over de zaak Lindemans verschenen, waarvan Spion in de tuin van Bob de Graaff als standaardwerk wordt beschouwd. Wilt u zelf bronnen over de zaak King Kong bekijken? Binnen het Gelders Archief kunt u naast de collectie Boeree ook de Documentatiecollectie Tweede Wereldoorlog (toegangsnummer 1557) raadplegen. Hier bevinden zich vooral stukken uit de jaren ’80 over deze kwestie.
Voor deze blog is verder gebruik gemaakt van het lemma over Lindemans in het Biografisch woordenboek van Nederland.
Afbeeldingen:
- Britse parachutisten komen tussen reeds gelande Horsa zweefvliegtuigen van de 1st British Airborne Divisie aan de grond in de omgeving van Wolfheze, 2867-137, Imperial War Museums, Public Domain Mark 1.0 licentie.
- Christiaan Lindemans, alias King Kong via Historisch Nieuwsblad.
Westervoortsedijk 67-D
Openingstijden studiezaal