Hoe een mediatour door de binnenstad het slavernijverleden van Arnhem toegankelijk en zichtbaar maakt

Sinds eind 2025 kun je in de binnenstad van Arnhem een tour lopen waarin je meer leert over het slavernijverleden van Arnhem. De tour neemt bezoekers mee langs plekken in de stad waar het koloniale en slavernijverleden nog altijd sporen heeft achtergelaten. De geschiedenis wordt vertelt aan de hand van het persoonlijke verhaal van Anna van Vossenburg. Voor dit verhaal werd onder andere onderzoek gedaan in het Gelders Archief.

Else Gootjes van Erfgoed Gelderland begeleidde samen met collega Erik van Vliet stagiair Isa Bijker. Zij ontwikkelde de mediatour in opdracht van de gemeente Arnhem. Het doel van de tour is het slavernijverleden van de stad toegankelijker te maken voor een jonger en breder publiek. “We wilden het onderwerp laagdrempelig maken,” vertelt Else. “Niet iedereen leest historische boeken of weet hoe je onderzoek doet in archieven. Op deze manier wordt het verhaal toegankelijker voor meer mensen.”

De tour bestaat uit negen scènes die bezoekers via QR-codes op stoeptegels in Arnhem kunnen bekijken. Audio, animaties en historische bronnen brengen het verleden dichterbij. Daarbij staat één persoon, Anna van Vossenburg, centraal.

Een persoonlijk verhaal als ingang

Voor de inhoud van de mediatour werd gebruikgemaakt van het onderzoeksrapport Sporen van Slavernijverleden. Daarin komt ook het verhaal van Anna van Vossenburg voor. “Anna’s verhaal was in Arnhem al iets bekender,” zegt Else. “Daardoor is het ook herkenbaarder voor bezoekers. We wilden geen abstract verhaal vertellen over slavernij, maar een persoonlijk verhaal dat mensen raakt.”

Om dat verhaal te reconstrueren, werkten de makers zoveel mogelijk met originele bronnen, zoals archiefstukken uit het Nationaal Archief en het Gelders Archief. Die bronnen vormen de basis van de tour.

Van doopboek tot kasboek

Een van de bronnen die in de mediatour terugkomt, is het doopboek van de Nederlands Hervormde Gemeente in Arnhem uit 1741. Daarin staat de doop van Anna van Vossenburg geregistreerd. Er staat dat Anna op 26 maart 1741 werd gedoopt, “na voorafgaande belijdenis”. Dat betekent dat zij publiekelijk vragen over het geloof moest beantwoorden voordat zij werd gedoopt in de Eusebiuskerk. De bron vertelt niet hoe dat moment eruitzag. Er zijn geen afbeeldingen of ooggetuigenverslagen. Toch maakt juist zo’n archiefstuk het mogelijk om een scène te reconstrueren en bezoekers mee te nemen in Anna’s verhaal.

“Je ontkomt er niet aan om bronnen te interpreteren,” zegt Else. “Niet alles staat letterlijk in archieven. Daarom zochten we ook afbeeldingen uit die tijd op: welke kleding droeg een dominee bijvoorbeeld? Zo maak je een verhaal aan elkaar. Het is een soort puzzel.”

Ook andere archiefstukken uit het Gelders Archief hielpen om Anna’s leven zichtbaarder te maken. In het kasboek van Arnhemse burgemeester Derk de Vree staat bijvoorbeeld dat hij schoolgeld betaalde voor Anna. Daaruit blijkt dat zij onderwijs kreeg op de weeshuisschool in de Ketelstraat.

Storytelling en archieven versterken elkaar

Volgens Else schuilt de kracht van het project in de combinatie van archiefonderzoek en storytelling. “Wij kunnen als historici en erfgoedprofessionals erg in de details gaan zitten,” zegt ze. “Maar voor een breed publiek is dat niet altijd relevant.”

De klankbordgroep speelde een belangrijke rol tijdens de ontwikkeling van de mediatour. Tijdens het maakproces werd nagedacht over vragen als: welke woorden gebruik je? Welke informatie mag niet ontbreken? En hoe vertel je een gevoelig verhaal zorgvuldig?

Archieven als basis voor nieuwe perspectieven

Waarom zijn deze projecten belangrijk? “Het geeft een andere kijk op je stad,” zegt Else. “Op de plekken waar je woont of dagelijks langskomt. Het laat zien dat deze geschiedenis ook onderdeel is van Arnhem.” De mediatour laat zien hoe archieven een belangrijke rol kunnen spelen in het zichtbaar maken van verhalen die lange tijd onderbelicht bleven.

Het is deze week International Archives Week. Het thema van dit jaar, Archives for Justice – Rights, Memory & Futures, benadrukt de rol van archieven bij het zichtbaar maken van geschiedenis en het ondersteunen van maatschappelijke rechtvaardigheid. Wij delen deze week twee verhalen die laten zien hoe archieven hieraan bijdragen.

Bronnen afbeeldingen:
- Erfgoed Gelderland
- 1551-2876, A. Wijnantz, Public Domain Mark 1.0 licentie.