Afbeelding: 1161-1973, bouwtekening algemeen laboratorium KEMA, Public Domain Mark 1.0 licentie
Onlangs is het archief van de Vereniging van Directeuren van Elektriciteitsbedrijven in Nederland (VDEN), de Keuring van Elektrotechnische Materialen (KEMA) en enkele vergelijkbare organisaties online toegankelijk gemaakt. Deze instellingen speelden een belangrijke rol bij de ontwikkeling van de van de Nederlandse elektriciteitsvoorziening in de twintigste eeuw.
De Oprichting en groei van de VDEN en KEMA
De VDEN werd in 1913 opgericht als overlegorgaan voor directeuren van elektriciteitsbedrijven. Uit deze vereniging ontstond in 1927 de KEMA. Een onafhankelijk instituut dat elektrische materialen testte en keurde. Kema vestigde zich in Arnhem en groeide uit tot een symbool van technische innovatie en kwaliteit binnen de Nederlandse energiebranche.
De VDEN werd opgericht met als doel de samenwerking tussen elektriciteitsbedrijven te verbeteren en de kwaliteit van het netwerk beter te maken. Al snel was er behoefte voor een keuringsbedrijf, omdat het aanbod van elektronische apparaten snel groeide. In 1924 begon de VDEN een eigen keuringsafdeling. Ook dit groeide zo hard, dat er drie jaar later werd besloten dat er een zelfstandig bedrijf moest worden opgericht. Dit was de start van de KEMA.
Afbeelding: 1500-4160, voormalig hotel Bellevue, Utrechtseweg Arnhem, Public Domain Mark 1.0 licentie.
Kema vond in 1927 onderdak in het voormalig Hotel Bellevue. In 1931 werd landgoed Den Brink aangekocht als vaste locatie voor het test- en keuringswerk. Dit landgoed bevindt zich net buiten de stad en hier begon de opbouw van een uniek terrein waar techniek en natuur samen komt. In 1932 startte de bouw van het laboratorium, beter bekend als het Zoetenlab. Inmiddels is dit een rijksmonument en heeft het internationale bekendheid gekregen.
Afbeelding: 4153-1077, De Zoetenlaboratorium, CC-BY-4.0 licentie
Afbeelding: 4153-1083, De Zoetenlaboratorium, CC-BY-4.0
Vernieuwing en Verandering: KEMA tijdens en na de Oorlog
Tijdens Operatie Market Garden werd het terrein door de nazi’s bezet. Er kwamen loopgraven tussen de gebouwen, en bij de terugtrekking werd veel apparatuur geplunderd. Pas in 1948 was de meeste schade die de oorlog had aangericht hersteld. Ondanks de bezetting bleef de organisatie wel onderzoeken uitvoeren. Zo werd in 1939 al onderzoek gedaan naar voertuigverlichting en het terugwinnen van stookolie.
Wat KEMA bijzonder maakte, was niet alleen de technische vakkennis maar ook de vernieuwende visie op werk en welzijn. De organisatie geloofde dat vernieuwing werd aangemoedigd in een groene en prikkelende omgeving. Het terrein werd ingericht als parkachtig landschap, compleet met tennisbanen en kwekerij, woningen en kunstvoorwerpen. Verder werden er kookcursussen en voorlichtingsbijeenkomsten georganiseerd voor schoolklassen en huisvrouwen uit de regio. Het archief is hier te bekijken: toegang 1161.
Westervoortsedijk 67-D
Openingstijden studiezaal