Op verzoek van én in samenwerking met de Oudheidkundige Vereniging Gemeente Gendringen dook Lidy Klein Holkenborg uit Wilp vorig jaar met Jan Hartjes uit Dinxperlo en Frans Zonneveld uit Middelbeers in de bijna vergeten geschiedenis van een ware migratiegolf. Want tussen 1910 en 1950 vertrokken vele Gelderse boeren naar het Brabantse land.
Van de inmiddels 1147 opgespoorde ‘Geldersen’ die zich permanent in Brabant vestigden zijn er 870 uit de Liemers afkomstig; dat is 76%. Koploper in de Liemers was de huidige gemeente Montferland met 522 permanente migranten. Daarna volgde voormalige gemeente Gendringen met 154 migranten. Van alle permanente migranten gingen er 1032 naar de Kempen; dat is 90%. De grootste ontvangende gemeente in de Kempen was Bladel-Hoogeloon met 330 migranten. Daarna kwam Eersel-Vessem met 235 migranten.
Waarom vertrokken ze?
Waarom verhuisden families uit de Liemers naar de Kempen? Ze waren niet zozeer armlastig, maar grondgebrek in de Liemers maakte het moeilijk om alle boerenzonen een goed bestaan te verzekeren. In de Kempen kon echter nog volop heidegebied en woeste grond worden ontgonnen. Het Rijk stimuleerde dat ook, want die zag mogelijkheden om de leefomstandigheden in de arme Kempenstreek te verbeteren. De grond was er veel goedkoper. De bewoners van beide gebieden waren voor het grootste deel rooms-katholiek en dat maakte voor Gelderse gezinnen de overstap gemakkelijker. De landbouwers uit de Liemers waren kapitaalkrachtiger en vooruitstrevender dan de Brabantse keuterboeren. Zij hadden al ruime ervaring met kunstmest, prikkeldraad en concentratie op veeteelt op grotere boerderijen. En: zij brachten nieuwe varkensrassen mee. Daar wonnen ze in de Kempen opvallend vaak prijzen mee.
Het onderzoek
Op basis van genealogische informatie, publicaties en verhalen van nazaten deed de werkgroep onderzoek om de omvang van die migratiegolf vollediger in kaart te brengen. Wie vertrokken waarom vanuit welke Gelderse plaatsen naar welke eerste bestemmingen in Brabant? Welke sociale en economische gevolgen had de migratiegolf voor hun streek van afkomst én voor de regio waar ze zich definitief vestigden?
De werkgroep vond in publicaties van heemkundekringen en familie-boeken weliswaar ‘snippers van het grotere verhaal’, maar een totaalbeeld van de migratiegolf ontbrak in vakliteratuur. De werkgroep deelt recente onderzoeksresultaten op verschillende plekken. Aan de ene kant om een nieuw licht op deze geschiedenis te schijnen: in het heden valt daar nog uit te leren. Aan de andere kant kunnen, door actief nieuwe kennis en inzichten met geïnteresseerde personen en erfgoed-organisaties te delen, onderzoeksresultaten worden verbeterd en aangevuld. Samen weet je meer en kom je verder!
Publicatie onderzoeksresultaten
In een tweedelig artikel ‘Gendringse boeren pionieren in Brabant’ in De Ganzeveer nummer 103 van februari en 104 van juni , een uitgave van de Oudheidkundige Vereniging Gemeente Gendringen, zijn de uitgebreide onderzoeksresultaten te lezen van de werkgroep te lezen. Ook is er een uitgebreide literatuurlijst opgesteld die andere onderzoekers kunnen gebruiken.
Mogelijk heeft u na het lezen van deze informatie nog vragen, verbeteringen of aanvullingen. Zeer welkom om daarover een mail te sturen aan Secretariaat “Werkgroep Migratie Gelderland-Brabant 1910-1950” Lidy Klein Holkenborg. Zij is te bereiken via het e-mailadres
Afbeelding: Peter Schenning uit ’s-Heerenbergh koopt deze boerderij in De Kempen. Het opgroeiende gezin verhuist in november 1911 naar Bladel. In de jaren die volgen vestigen zich meer pioniers uit De Liemers zich in deze buurschap die later “De Gelderse Hoef" zou gaan heten.
Westervoortsedijk 67-D
Openingstijden studiezaal