Wat betekent ‘tijns’?
Het woord ‘Tijns’ komt van het Latijnse woord census, dat belasting betekent. Dit was een vast bedrag dat jaarlijks op dezelfde dag door een grondgebruiker (vrij of horig) werd betaald aan de grondheer. De grondgebruiker betaalde dit bedrag voor het gebruiksrecht op verschillende zaken, zoals:
-
Het gebruik van stukjes grond om op te werken
-
Het gebruik van molens of huizen
-
Het gebruik van bepaalde rechten
-
Het aangaan van een geldlening
Meestal werden tijnsen in natura betaald, bijvoorbeeld met kapoenen (gecastreerde hanen) of graan. In de latere middeleeuwen veranderde dit en werden de tijnsen betaald met geld.
Wat zijn tijnsboeken?
In tijnsboeken werd de tijns vastgesteld en opgeschreven. Het opschrijven van de tijns in een tijnsboek maakte de tijns eeuwig en onveranderlijk. Hiermee was de tijns ook erfelijk. In tijnsboeken vindt u:
-
De naam van de tijnsbetaler
-
De voorgangers, soms van vader op zoon/dochter
-
De omschrijving van het tijnsgoed
-
Het tijnsbedrag
Gecombineerd met andere archiefbronnen zoals verpondingskohieren, leenregisters en schildschattingen geven tijnsboeken een goed beeld van de bevolking in een bepaalde plaats, in een bepaalde tijd.
In welke archieven in het Gelders Archief vindt u Tijnsboeken?
U kunt in verschillende archieven in het Gelders Archief tijnsboeken vinden. Hieronder vindt u een overzicht:
-
Archief van de Graven en Hertogen van Gelre en de Graven van Zutphen (0001)
-
inventarisnummers 2624-2672 en 2482-2498 (periode 1308-1543). Raadpleeg de inleiding vóór inventarisnummer 2624.
-
-
Archief van de Gelderse Rekenkamer (0012)
-
inventarisnummer 1295-1286 (periode 1560-1569) J. Bell; Van den thijnsrechten, register van de in 1546 en 1547 in het thijnsrecht op de Veluwe gewezen vonnissen tegen wanbetalers van tyns, samengesteld door Bell (± 1550)
-
inventarisnummer 1388
-
inventarisnummer 1390-1396 (periode 1545-1811)
-
inventarisnummer 1494-1505 (periode 1706-1811)
-
inventarisnummer 7232-7234 (periode 1549-1576)
-
-
Archief van de Rentmeesters van de voormalige Nassause Domeinen in Gelderland (0357)
-
inventarisnummer 14-16 Tynsboeken Bredevoort, 1727-1803
-
inventarisnummer 144-145 Tynsboeken Graafschap Buren, 1581-1772
-
inventarisnummer 147 Tynsboek Huis Reygersfoort te Tricht, 1629-1731
-
-
-
Archief van de Staten van het Kwartier van Veluwe en hun Gedeputeerden (0008)
-
inventarisnummer 343, 344 en 601
-
-
Archief van de Heren en Graven van Culemborg (0370)
-
inventarisnummer 4461-4467
-
-
Archief van de Kelnarij van Putten (0324)
-
inventarisnummer 241 (Wessingen)
-
-
Diverse Huis-, Familie- en Kloosterarchieven (bijvoorbeeld het archief van de Familie Brantsen)
*Voor meer tijnsboeken uit de Veluwe kunt u ook terecht in de archieven van de Kapittels van Sint Marie en Sint Pieter in het Utrechts Archief
Literatuur met meer informatie over tijnsboeken
In een aantal boeken kunt u meer informatie vinden over onderwerpen zoals tijnsboeken en horigheid. Deze boeken kunt u aanvragen in onze studiezaal:
-
P.G. Aalbers, Het einde van de horigheid in Twente en Oost-Gelderland, 1795-1850 (Zutphen, 1979)
-
E. Heringa, Tynsen op de Veluwe (Groningen, Den Haag, Batavia, 1931)
-
R. Wartena, "Ontginningen en Wüstungen op de Veluwe in de veertiende eeuw", Gelre, Bijdragen en Mededelingen, 1974/1975, pp. 1-50
Westervoortsedijk 67-D
Openingstijden studiezaal