Menu

De chat is beschikbaar van maandag tot en met vrijdag tussen 13:00 en 16:00 uur. Is de chat offline? Stel uw vraag via ons contactformulier.

Uw zoekacties: Secretarie Gemeente Arnhem, afdeling Duitse Zaken
x2133 Secretarie Gemeente Arnhem, afdeling Duitse Zaken

Archieftoegang

Hier vindt u de inventaris van een archieftoegang. Hierin staat beschreven welke stukken zich in dit archief bevinden. 
 
Het nummer dat voor de titel van het archief staat is het toegangsnummer van dit archief. Het nummer dat voor de beschrijving van een stuk staat is het inventarisnummer. 
  • Bij ‘Kenmerken’ vindt u algemene informatie over dit archief
  • Bij ‘Inleiding’ vindt u achtergrondinformatie over dit archief, denk hierbij aan de openbaarheid, de archiefvormer en de oorsprong en opbouw van het archief.
  • Bij ‘Inventaris’ vindt u de lijst met beschrijvingen van stukken die zich in dit archief bevinden. 

Hoe zoekt u door een archieftoegang?

Klik op de zoekbalk links bovenin en voer uw zoekterm(en) in. Klik vervolgens op ‘zoek’.
Onder ‘Gevonden archiefstukken’ verschijnen de beschrijvingen van stukken uit dit archief waar deze term in voorkomt. Om te zien in welk deel van het archief deze stukken zitten klikt u op ‘Inventaris’. Dor telkens te klikken op het woord/de woorden die vetgedrukt worden weergegeven komt u uit bij de (met geel gemarkeerde) zoektermen. 

Welke archieftoegangen heeft het Gelders Archief?

Bekijk het Archievenoverzicht  om te zien welke archieven zich in het Gelders Archief bevinden. Deze zijn niet allemaal geïnventariseerd en beschikbaar voor inzage. Als er geen inventarislijst beschikbaar is, is dit archief helaas nog niet in te zien. 
 

 

2133 Secretarie Gemeente Arnhem, afdeling Duitse Zaken
Zoek in deze inventaris
>
Zoektermen
Zoektips!

Wildcards kunnen het zoeken vergemakkelijken:

  • Een ? (vraagteken) vervangt een letter
  • Een * (sterretje) vervangt een aantal letters
  • Door een $ (dollarteken) voor een zoekterm te zetten, zoekt u naar woorden die op elkaar lijken.

Meer zoektips vindt u hier.

 
 
Inleiding
01. Openbaarheid en citeren
02. Een restant-archief "Duitsche Zaken"
03. Het Rijkscommissariaat. Een burgerlijk bestuur in uniform
2133 Secretarie Gemeente Arnhem, afdeling Duitse Zaken
Inleiding
03. Het Rijkscommissariaat. Een burgerlijk bestuur in uniform
Op 29 mei 1940, amper twee weken nadat het Nederland had bezet, vestigde Nazi-Duitsland in zijn nieuwe aanwinst een burgerlijk bewind. Van toen af had ons land dus twee soorten civiel bestuur: een Nederlands en een Duits.
Met de dagelijkse bestuurszaken bleven in beginsel de Nederlandse instellingen belast. Deze waren na het vertrek van Koningin en ministers beroofd van hun hoogste leiding en kwamen te staan onder het oppertoezicht van de nieuwe Duitse "Aufsichtsverwaltung", die voortaan in overleg met Berlijn de dienst uitmaakte. De Nationaal- Socialistische Beweging (NSB), voornaamste vertegenwoordigster van het nationaal-socialisme in Nederland, compliceerde de situatie nog door haar pogingen om onder de nieuwe machthebbers te worden betrokken bij het bestuur. De Duitsers echter bedienden zich het liefst van de bestaande bestuursorganen, waarin wel meer en meer NSB-ers doordrongen.
Tot Rijkscommissaris in het bezette Nederlandse gebied had Hitler bij decreet van 18 mei 1940 reeds dr. A. Seyss-Inquart benoemd. De Rijkscommissaris, zetelend in Den Haag, was de hoogste civiele gezagsdrager, en dat niet alleen op uitvoerend gebied, want zijn verordeningen bezaten kracht van wet. Daarmee was de zo vertrouwde scheiding tussen uitvoerende en wetgevende macht opgeheven. Vgl. het benoemingsdecreet van Seyss-Inquart en de daarop volgende organisatorische verordeningen in het Verordeningenblad voor het bezette Nederlandsche Gebied, Jaar 1940, nr. 1, p. 2 e.v. Hier is geciteerd uit de Nederlandstalige tekst. Volgens A.C. van Heusden en J.H.J. van den Heuvel, Het pijnlijk herstel, De wederopbouw van het openbaar bestuur in Gelderland 1944-1947, Assen, 1993, p. 1, functioneerde het burgerlijk bestuursapparaat vanaf 5 juni 1940. Zie voor pogingen van de NSB tot inmenging in het plaatselijk bestuur: P.R.A. van Iddekinge, Burgemeester Bloemers en de "Nieuwe Tijd", Bijdrag
en en Mededelingen Vereniging Gelre, LXXVIII, 1987, p.192-201. Vgl. voor het Duitse standpunt b.v Rauters afwijzing van de W.A. als hulppolitie in juli 1941, in Archief Gemeentesecretarie Arnhem, serie 1940-1949, inv. nr. 131, en Beauftragter Schneiders terughoudendheid bij de benoeming van NSB-burgemeesters, in: Van Heusden en Van den Heuvel, Het pijnlijk herstel, p. 21 en 22.
De ingrijpende machtsverschuiving op het hoogste niveau had natuurlijk ook haar weerslag op bestuur en administratie van gemeenten, vooral van grotere zoals Arnhem.
Weliswaar sprak Hitlers decreet over "het onder de bescherming van de Duitsche troepen staande Nederlandsche gebied", maar ìn dat gebied was de Rijkscommissaris allereerst "beschermer van de Rijksbelangen". Ten aanzien van het Nederlandse recht hield Hitler zijn handen vrij: het bleef van kracht, maar onder de omineuze toevoeging "voor zoover het met de bezetting te vereenigen is".
Het urgentste Duitse "Rijksbelang" was dat van de oorlogsinspanning, waaraan het Nederlands economisch potentieel dienstbaar moest worden gemaakt. Ongestoorde productie vereiste een zo snel mogelijke terugkeer naar de normale gang van zaken en normaliteit leek de Duitsers het best bereikbaar, wanneer zij de lopende zaken zo veel mogelijk aan de Nederlanders zelf overlieten, ook op het ambtelijke vlak.
Dat het Nederlandse bestuursapparaat grotendeels intact bleef, betekende niet dat de bezetting als tijdelijk was bedoeld. In dat geval had voor het toezicht op "de openbare orde en het openbare leven" kunnen worden volstaan met een militair bestuur van beperktere omvang. Duitsland beoogde evenwel een territoriale en ideologische herinrichting van het onder de voet gelopen Europa, een "Nieuwe Orde", die, hoewel ze haar definitieve beslag nog moest krijgen, voor het "rasverwante" buurland aan de westgrens in elk geval een vorm van gedwongen integratie betekende in een nationaal-socialistisch gemenebest onder Duitse hegemonie. Zoiets vergde intensieve bemoeienis met binnenlandse aangelegenheden en in die opzet paste de instelling van een burgerlijk bewind, met een permanent karakter. Het "burgerlijke" was overigens aan menig vertegenwoordiger van dat bewind in zijn partij- of ander uniform niet zo makkelijk af te zien.
04. Een nieuwe hiërarchie
05. Gelderland en Arnhem. Burgemeester Bloemers
06. De Gemeente tussen bezetter en bevolking
07. Materiële lasten van de bezetting
08. De Afdeling "Duitsche Zaken"
09. Betrekkingen met de Wehrmacht
10. Betrekkingen met het Rijkscommissariaat en de NSV
11. De chef "Duitsche Zaken" kabinetschef van de burgemeester
12. Het gebruik van het archief
Kenmerken
Datering:
1940-1954
Auteur:
J.P. Vredenberg
Thema trefwoorden:
Categorie:
 
 
 
MAIS-(M)DWS is een product van DE REE archiefsystemen BV
meer informatie over MAIS-(M)DWS

Adres