‘Gecouleurde vrijpersonen’ en andere verhalen…

Gelders Archief

Eind 2010 is medewerker van het Gelders Archief Menoucha Ruitenberg begonnen met het inventariseren van het familiearchief Bentinck. Zij schrijft over haar werk regelmatig een weblogposting. Het eerste weblogbericht verscheen op 11 november 2010.
Het project wordt medegefinancierd door het VSBfonds, Prins Bernhard Cultuurfonds Gelderland, Gemeente Rheden en Landgoed Middachten.

Het verkennen van de denk- en leefwereld van de ‘femme savante’ Charlotte Sophie van Aldenburg (1715-1800) zoals die zich openbaart in haar uitgebreide correspondentie, is een fascinerende bezigheid. Sommige correspondenten zijn gemakkelijk te identificeren, andere briefschrijvers vereisen nader identiteitsonderzoek, omdat hun handtekening moeilijk leesbaar is of - zoals ten tijde van de Franse revolutie - geheel ontbreekt.

Charlotte Sophie – de hoofdrolspeelster in het familiearchief Bentinck - heeft vele duizenden brieven geschreven. Het schrijven van brieven aan familieleden, vrienden en zakelijke relaties behoorde tot haar dagelijkse en ja ook tot haar nachtelijke werkzaamheden. De neerslag van deze correspondentie, als ook van correspondenties van haar ouders en van andere verwanten is in het familiearchief bewaard gebleven..

In mijn eerste verslag over de inventarisatie van het familiearchief heb ik aangegeven, welke categorieën stukken zich - naast correspondenties - in het familiearchief als geheel bevinden. Stukken, die men in elk familiearchief kan verwachten, zoals archivalia betreffende de loopbaan van leden van de hoofdfamilie [ h.c. Bentinck] en van aanverwante families en stukken betreffende het beheer van hun goederenbezit.

Ditmaal wil ik de aandacht vestigen op bijzondere en onverwachte stukken, die ik in het familiearchief tegenkwam. Hieronder zo maar enkele, willekeurige voorbeelden:

• Een verslag van de vlucht uit een Frans klooster van de met de Hugenoten sympathiserende Charlotte de Bourbon, de latere (3^e) echtgenote van Willem van Oranje, in 1572 
• Correspondentie over oorlogshandelingen in het Gelderse ten tijde van de 80-jarige oorlog, laatste kwart 16^e eeuw
• Een verslag van de vergiftiging van een freule Von Dalwig aan het Deense hof in 1699
• Een verslag van een reis van de vorstin Von Anhalt-Zerbst met haar dochter, de latere Catharina II (de Grote) naar Rusland in 1744
• Een pacifistisch gedicht , getiteld ‘De l’homme pacifique’ [t.a.q. 1770]
• ‘Conseil à une jeune Demoiselle’, een 18^e eeuws vers met wijze raad voor jongedames, onder meer over het al of niet volgen van de laatste mode
• Een tekening van een Siamese tweeling uit 1751
• Stukken betreffende de aanhouding door enkele Goudse patriotten van Wilhelmina van Pruisen, echtgenote van stadhouder Willem V, in 1787
• Een rapport uit 1790 over de economische positie van Curaçao, waarin een opgave van daar woonachtige 'koppen' slaven, christenen, joden en ‘gecouleurde vrijpersonen’ uit 1790. [Een slaaf kostte destijds 300 pesos; daar kwam de verzekering tegen weglopen of overlijden à 15 pesos per ‘kop’ nog wel bij, red.]. Zie illustratie
• Brieven uit het begin van de 18^e eeuw aan de toenmalige heer van Middachten, met vele ‘nouvelles’, bijvoorbeeld over een wederzijdse relatie, heer van een Utrechtse heerlijkheid, die aan jicht (podagra) lijdt:“heeft de benen weer prodigieus dik geswollen, blijvende onvoorsien van Eetlust, maer niet van Dorst als na gewoonte[..]. Van dezelfde correspondent ook nieuws over een ‘vertoning’ in Den Haag: zijnde een heer Coenen en zijn vrouw op het schavot het swaerdt over t’ hooft gegaen, omdat [zij] eenige verbondene obligatiën door middel van sterk water hadden weeten t’ ontbinden en so verkogt, en meer andere fraye konsten van hantschrifte na te maeken hadden geöeffent[…]
  

Wordt vervolgd!

Menoucha Ruitenberg

10 april 2011

De Heer, J.N.Boers zegt:
Re: ‘Gecouleurde vrijpersonen’ en andere verhalen…

Dag Menoucha met Nico Boers.
Hier nog een mooi portret van Charlotte de Bourbon dochter van Lodewijk 111 van Bourbon-Vendôme,hertog van Montpensier en Jaqueline de Lonwy,gravin van bar-sur-Seine.
Met vriendelijke groeten, Nico Boers