Archieven en mensenrechten, een actueel thema

Gelders Archief

Een congres dat bijna geen onderdak vond. Gecodeerde archieven. Dubieus ontslag.

Fred van Kan maakte het mee in Mexico tijdens het First International Forum Archives & Human Rights van 9 – 11 december 2008. Van Kan was als vertegenwoordiger van de International Council on Archives aanwezig, om het congres een buitenlandse kleur te geven.

Het congres ‘Archieven en mensenrechten’ was georganiseerd door de Mexicaanse zustervereniging van de Koninklijke Nederlandse Vereniging van Archivarissen. Aanvankelijk hadden de Mexicanen de grootste moeite om onderdak voor de congresgangers te vinden, omdat anderen bang waren de vingers te branden. Mexico is formeel een democratie, waar openbaarheid van archieven en transparantie officieel overheidsbeleid zijn. In de praktijk is er veel corruptie en angst voor represailles. Op het laatste moment zorgden enkele parlementariërs er voor dat het congres toch nog een geschikte locatie kreeg.

Bepaalde regeringsfunctionarissen zijn bang dat door openbare archieven onfrisse zaken aan het licht komen uit de ‘dirty years’, de jaren na de studentenopstand van 1968 (de zogenaamde ‘victims of enforced disappearances’). Er zijn destijds veel docenten en studenten opgepakt en verdwenen. Een speciale aanklager moest deze periode onderzoeken. Hij belastte een deskundige met het archiefonderzoek over de ‘dirty years’. Deze onderzoeker stootte op gecodeerde archieven. Uiteindelijk schreef hij een zeer kritisch rapport, dat buiten hem om uitlekte. De onderzoeker kreeg ontslag en een beroepsverbod. Openbaarheid wordt in Mexico vooral met de mond beleden, maar de praktijk is hardvochtig.

Zie ook: The National Security Archive