Grondboekhouding, 1806-1838

Gelders Archief

U kunt niet direct zoeken in Grondboekhouding

Doel grondboekhouding en grondbelasting

Een rechtvaardiger heffing van de grondbelasting, onroerend goedbelasting, waterschapslasten etc. omdat de hoogte niet meer gebaseerd was op een schatting maar op een precieze opmeting

Welke informatie kunt u zoal in archieven over grondboekhouding en grondbelasting vinden?

  • over het eigendom
  • over de grond
  • over de gebouwen
  • over de ligging

‘Eerste’ poging

In 1806 werd een ‘eerste’ poging ondernomen om te komen tot deze algemene - op meting berustende-grondboekhouding voor een grondbelasting. Dit leidde tot de volgende collecties:

  •  Archief van de Commissaris van de Verponding Veluwe, 1806–1811
    • Toegang 0744 (nog niet geïnventariseerd)
    • Zie ook Bataafs-Frans Archieven [0016], inventarisnummer 3892-3903: Rekeningen van de commissarissen der verponding, 1811
  •  Verpondingkaarten, 1807–1811
    • Toegang 0873
      De bijbehorende verpondingskohieren zijn niet in het Gelders Archief met uitzondering van Borculo, Geesteren en Gelsenaar en de fragmentarisch bewaarde kohieren van Buren en Nederbetuwe en van het Kwartier van Zutphen
  • Collectie maatboeken en andere bescheiden ten behoeve van de heffing van grondbelasting, 1809–1833
    • Toegang 0096. Deze collectie bestaat uit:
      • Maatboeken, 1809–1811
        Schetstekeningen van onbebouwd land, met de namen van de eigenaars. De nummers van de percelen corresponderen met de nummers op de bijbehorende verpondingkaarten, als ze er nog zijn
      • Tafels / Suppletoire Aanwijzende Tafels, tot 1833
        Perceelnummer met de naam van de eigenaar, per gemeente. Niet te verwarren met de Oorspronkelijk Aanwijzende Tafels van 1832 (zie onder)
      • Leggers
        Naam van de eigenaar met perceelnummer(s), per gemeente
      • Zakatlassen, zonder datum
        Verzameling kaarten ten behoeve van de eenheid van schatting
      • Registers van opneming van de landerijen, 1808, 1809
        Ten behoeve van de verponding
      • Staten van gebouwde en ongebouwde eigendommen, 1812–1833
        Registers van veranderingen van gebouwde en ongebouwde eigendommen
      • Overige kadastrale bescheiden (registers, staten, leggers, 1817 – 1885 (met hiaten) 

‘Eerste’ poging afgekeurd

In 1810 werd het Koninkrijk Holland bij het Franse keizerrijk ingelijfd. De eerste poging van het gedane werk werd afgekeurd en de metingen moesten worden overgedaan, nu volgens de Franse wetgeving. Dit leidde tot de:

  • Collectie Pre-kadastrale Kaarten
    Resultaten van de kadastrale opmetingen, verricht tussen ongeveer 1812–1830


Invoering van het Kadaster in 1832
In 1832 waren de kadastrale gemeentegrenzen vastgesteld. De kadastrale gemeenten waren verdeeld in secties en de percelen waren genummerd. Van elk perceel waren de eigenaars, het gebruik, de grootte en de kwaliteit van de grond opgetekend in registers: de Oorspronkelijk Aanwijzende Tafels (OAT’s). Op 1 oktober 1832 kon dus worden begonnen met de grondboekhouding van het kadaster. Deze oorspronkelijke beginsituatie mocht niet veranderd worden en wordt bewaard in het Gelders Archief. Ze geeft dus de ‘situatie’ weer per 1 oktober 1832 en omvat de volgende collecties:

  • Processen - Verbaal van Grensvaststelling in Gelderland, 1818–1832
    Omschrijvingen van gemeentegrenzen en de verdeling in secties
  • Oorspronkelijk Aanwijzende Tafels (OAT’s)
    Registers per kadastrale gemeente in volgorde van sectie en perceelnummer met de oorspronkelijke opgave van:
        - naam, voornaam, beroep en woonplaats van de eigenaar
        - soort bebouwing, oppervlakte en belastbare opbrengst
    Bij wijzigingen wordt in de laatste kolom verwezen naar de Suppletoir Aanwijzende Tafel
  • Minuutplans:
    Kaarten van alle kadastrale gemeenten, onderverdeeld in secties (A, B, C etcetera), die weer onderverdeeld zijn in genummerde percelen, eventueel met hun bebouwing. Ze zijn het resultaat van de in de jaren 1812–1831 verrichte opmetingen en corresponderen met de OAT's. Van vele gemeenten zijn er ook kaarten van na 1832, bijvoorbeeld in verband met hermeting 

Hoe kunt u de OAT’s en Minuutplans inzien?

De Oorspronkelijk Aanwijzende Tafels en de Minuutplans staan op fiches en zijn in zelfbediening in te zien op de studiezaal. De OAT’s staan ook nog eens op film in de studiezaal

  • De OAT’s en minuutplans staan ook op http://ngz.watwaswaar.nl
    Wijzigingen in ‘de situatie 01–10–1832’ worden bijhouden door het Kadaster. Dit archief is nog niet  definitief overgedragen aan het Gelders Archief. 

Een bron vóór 1832: de archieven van de hypotheekbewaarder, 1811–1838

Een belangrijke bron voor onderzoek naar eigenaren en hun bezittingen vóór 1832 zijn de archieven van de hypotheekbewaarder: chronologische registers van overdracht van onroerend goed/zakelijke rechten, zodat kon worden nagegaan wie de eigenaar van een bepaald onroerend goed was en welke zakelijke rechten erop rustten. Pas in 1824 werd het voorschrift dat de verkoopakten volledig werden ingeschreven, in 1832 uitgebreid met akten van zakelijke rechten zoals pacht, opstal en dergelijke.

De registers zijn toegankelijk door middel van alfabetische klappers op achternaam van de schuldenaar. In de Registers van Formaliteit vindt u onder het artikelnummer de verkoopakte van onroerend goed overgeschreven. In elke toegang vindt u een gebruiksaanwijzing

  • Archieven van de bewaarders van de hypotheken en de kadasters 1811–1838:
    kantoor Arnhem
  • kantoor Tiel 
  • kantoor Zutphen, 1811–1838
  • Van kantoor Harderwijk (kanton Nijkerk, kanton Aalten, kanton Harderwijk) is alleen een dagregister bewaard gebleven
  • Het Kadaster van het arrondissement Nijmegen is in de Tweede Wereldoorlog verloren gegaan 

Kadastrale gegevens ná 1832: de Digilegger

Om onderzoek te doen in de kadastrale archieven na 1832 is er de Digilegger: een database waarmee u zelf historisch onderzoek kan doen naar eigenaren van bebouwde en onbebouwde percelen; vraag de baliemedewerker naar het Zoekpad Digilegger Kadaster 1832-1989 

En verder nog

  • Van vele kadastrale gemeenten zijn de ‘Kadastrale Atlassen’ opnieuw uitgegeven
    • Gelders Archief, bibliotheek en boekenwinkel (op papier of CD-rom)
  • Lijst van rivierkaarten behorend tot het archief van het Kadaster te Arnhem, 1836–1961
  • Archief van de Ingenieur Verificateur van het Kadaster, 1811–1962
donatie