Gids Landdagsrecessen 1581–1798

Gelders Archief

Wat zijn de Landdagsrecessen?

De Gelderse Landdagen waren de vergaderingen van de Gelderse Staten, de afgevaardigden van de steden en de edelen (ridderschappen en bannerheren) van het gewest. De Landdagsrecessen zijn de weergave van de vastgestelde besluiten en handelingen van de Landdagen. Ze staan bekend als Landdagsrecessen. Zij vormen daarmee een centrale bron voor de kennis van de Gelderse geschiedenis.

De Landdag circa 1300-1798

De Landdag vormde vanaf de veertiende eeuw de vertegenwoordiging van de Gelderse steden en standen tegenover de regerende hertog. De Landdag werd door de vorst bijeengeroepen, maar vooral de steden voerden ook daarbuiten intensief overleg over het landsbestuur en hun belangen, verdedigden bij de hertog de belangen van het gewest, dienden hem van advies en konden de vorst toestemming verlenen of weigeren voor het heffen van beden (bijzondere eenmalige geldheffingen). In juni 1581 sloot Gelderland zich definitief aan bij de Nederlandse Opstand (80-jarige Oorlog) tegen de landsheer, koning Filips II van Spanje. De Landdag nam de soevereiniteit over Gelderland in handen en ging zelf het gewest regeren. In 1588 werd het aanvankelijke zoeken naar een nieuwe landsheer definitief gestaakt. De Landdag bleef de regering van het gewest en zond haar afgevaardigden naar de Staten-Generaal en andere overheidscolleges van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden, waarvan Gelderland nu deel uitmaakte. Dit bleef zo tot in de eerste jaren (1795-1798) van de Bataafse Republiek. Bij de vorming van de Nederlandse eenheidsstaat, op 22 januari 1798, werden de gewestelijke soevereiniteit en de Landdag opgeheven. Als bestuurlijk orgaan van de provincie kreeg de Landdag haar opvolgers in de vorm van diverse provinciale Bataafse besturen en, vanaf 1814 tot op heden, het college van Provinciale Staten.

Het Project Gelderse Landdagsrecessen

Het Project Gelderse Landdagsrecessen maakt de zeer omvangrijke serie landdagsrecessen toegankelijk. De toegang bestaat uit regesten (beknopte samenvattingen) van de besluiten, chronologisch gerangschikt per vergadering en besluit. Daarnaast zijn in deze toegang lijsten opgenomen van aanwezige afgevaardigden (comparanten), lijsten van afgevaardigden naar de Staten-Generaal en andere Generaliteitsorganen, een verklarende woordenlijst en een opgave van bronnen en literatuur, alsmede een inleiding met aanwijzingen voor het gebruik.

Gebruik van deze toegang en van de bronnen

Het Project Gelderse Landdagsrecessen biedt een middel om de weg naar belangrijke informatie te vinden in de inhoud van de betreffende handelingen en besluiten. Het blijft echter een beknopt samenvattende beschrijving daarvan, die de originele teksten nooit kan vervangen. Voor verantwoord onderzoek is het aan te raden ook de originele archiefstukken te bestuderen.

De Landdag was een gecombineerde vergadering van de Staten van de kwartieren van Nijmegen, Zutphen, Veluwe (of Arnhem) en (tot 1543) Roermond (of het Overkwartier). De Landdag vergaderde elk jaar in een andere kwartiershoofdstad. De ingekomen stukken werden bewaard door het kwartier dat als gastheer optrad. De andere kwartieren kregen een afschrift. Daarom zijn per kwartier verschillende series bijlagen gevormd. De slechte bewaring van de archieven heeft ervoor gezorgd dat er veel bijlagen verloren zijn gegaan.

Zie voor de bijlagen (de zogenaamde Landdagsstukken):

• Archief van het Kwartier van Nijmegen, bloknummer 0003
• Archief van het Kwartier van Zutphen, bloknummer 0005
• Archief van het Kwartier van Veluwe, bloknummer 0008

Beschikbaarheid voor het publiek

Op dit moment wordt gewerkt aan de recessen over de perioden 1581-1710 en 1781-1798. Ieder jaar dat gereed komt, wordt aan het internetbestand toegevoegd. De jaren 1711-1780 zijn ook in gedrukte vorm verkrijgbaar: Mr. J. Drost (bew.), Gelderse Landdagsrecessen. Handelingen en resoluties van de Staten van Gelre en Zutphen (1711-1780). 7 delen (Arnhem, 1997-2004).

Landdagen 1423-1584

Tevens sluit deze toegang aan op het ING-project door M.J. van Gent, Landdagen en andere landelijke bijeenkomsten van Staten en steden in Gelre en Zutphen 1423-1584. Database met gedigitaliseerd beeldmateriaal (Den Haag 2006). Deze database biedt de mogelijkheid tot het opsporen van documenten betreffende een groot aantal Landdagen over de periode 1423-1584, en is raadpleegbaar via de website van het ING.

Zoeken in Landdagsrecessen

De hier gepresenteerde toegangen geven chronologisch, per vergadering, korte samenvattingen (regesten) van alle besluiten.

• Gelderse Landdagsrecessen 1711-1780 en een aantal jaren tussen 1581 en 1710
• 1711-1780 Aanwijzingen voor het gebruik, Lijst van afkortingen en Woordenlijst
• Kijk hier voor oudere bronnen betreffende Gelderse statenvergaderingen: Instituut voor Nederlandse Geschiedenis (ING), Landdagen en andere landelijke bijeenkomsten van Staten en steden in Gelre en Zutphen 1423-1584.

Voor nadere inlichtingen over dit project kunt u contact opnemen met de bewerker, dr. P. Theeuwen.